بازی قبل از خواب؛ بازیهای آرام برای کودکان که شب را نرمتر میکند
ساعت نه شب است، مسواکها زده شده و چراغ اتاق خاموش، ولی بچهها هنوز روی تخت بالا و پایین میپرند. خیلی از پدر و مادرها این صحنه را میشناسند. یکی از راههایی که میتواند این گذار را نرمتر کند، یک بازی قبل از خواب است؛ بازیای که بهجای هیجان، ذهن و بدن را آرامآرام پایین بیاورد.
در ادامه چند بازی آرام و ساده را معرفی کردهایم که در تخت یا کنار آن بازی میشوند، بیشترشان وسیله نمیخواهند و برای سنهای مختلف قابل تغییرند. کنارش هم گفتهایم کدام بازیها را بهتر است شب کنار بگذارید و یک روتین سادهی خواب چطور میتواند باشد.
چرا بازی آرام قبل از خواب کمک میکند؟
بدن بچهها مثل یک خودروی پرسرعت نیست که با یک ترمز بایستد؛ بیشتر شبیه دوچرخهای است که باید کمکم از سرعتش کم شود. آکادمی اطفال آمریکا (AAP) پیشنهاد میکند یک روتین ثابت خواب از سنین پایین شروع شود، مثلا «مسواک، کتاب، تخت»، و ساعت بیدار شدن، غذا و چرت روزانه در روزهای عادی و تعطیل یکسان بماند. یک بازی آرام میتواند بخش ثابت و دوستداشتنی همین روتین باشد.
AAP همچنین توصیه میکند همهی صفحهنمایشها دستکم ۶۰ دقیقه قبل از خواب خاموش شوند، چراغها کمنور شوند و صفحهنمایش در اتاق خواب بچهها نباشد. بازیهای این فهرست دقیقا برای همین یک ساعت بیصفحه طراحی شدهاند.
ویژگی یک بازی خوب برای قبل از خواب
هر بازیای برای شب مناسب نیست. بازی قبل از خواب بهتر است این ویژگیها را داشته باشد:
- آهسته و بیرقابت: برنده و بازندهی پررنگ ندارد که هیجان یا دلخوری بسازد.
- کوتاه و قابلقطع: هر لحظه بشود تمامش کرد، بدون اینکه کسی بگوید «یه دست دیگه!».
- کمنور و کمصدا: با صدای آرام و نور ملایم بازی شود.
- تکرارپذیر: هر شب همان بازی با کمی تغییر؛ تکرار به خودی خود آرامشبخش است.

بازیهای بیوسیله در تخت
سه چیز خوب امروز
هر نفر سه اتفاق خوب امروزش را میگوید، حتی اگر کوچک باشد: «ناهار ماکارونی داشتیم»، «با دوستم تاببازی کردم». خود شما هم بگویید. این بازی روز را با یک حس خوب جمعبندی میکند و گاهی فرصتی است که بچه چیزی را تعریف کند که سر شام نگفته بود.
آدمبرفی ذوب میشود
کودک دراز میکشد و وانمود میکند آدمبرفی است. شما آرام قصهی آمدن خورشید را تعریف میکنید: «اول انگشتهای پات آب میشن... حالا زانوها...» و او هر بخش بدن را شل میکند. برای بچههای ۳ تا ۸ ساله معمولا جذاب است.
بادکنک نفس
دست روی شکم بگذارید و وانمود کنید داخلش یک بادکنک است؛ با نفس آرام از بینی بادش کنید و آهسته از دهان خالیاش کنید. پنج بار کافی است. این یک بازی ساده است، نه درمان؛ اگر کودک مشکل خواب جدی دارد، با پزشک صحبت کنید.
من یک چیزی میبینم
در نور کم اتاق: «من یه چیزی میبینم که گرده و روی میزه.» بقیه حدس میزنند. وقتی چراغ خاموش شد، نسخهی شنیداریاش را بازی کنید: «من یه صدایی میشنوم...»
بازیهای قصهای و کلمهای
فرض کنید چراغ را خاموش کردهاید و فقط چراغ خواب روشن است. میگویید: «یه روز یه خرگوش بود که کفشهاشو گم کرده بود...» و نوبت را به کودک میدهید. قصهی زنجیرهای، که هر نفر یک جمله به آن اضافه میکند، از محبوبترین بازیهای شبانه است. فقط قانون بگذارید که قصهی شب ترسناک یا پرهیجان نباشد.
- تاسهای قصهگویی: چند تاس تصویری بریزید و قصه را با همان تصاویر بسازید. برای بچههایی که شروع قصه برایشان سخت است، تصویرها کمک میکنند.
- کلمهی زنجیرهای: هر کلمه با آخرین حرف کلمهی قبلی شروع شود: «سیب، باران، نان...». آهسته بازی کنید، نه مسابقهای.
- اگر من یک... بودم: «اگه یه ابر بودی، امشب کجا میرفتی؟» جوابها اغلب شیرین و خیالانگیزند.
کتابخوانی هم البته جای خودش را دارد. AAP همان روتین «مسواک، کتاب، تخت» را مثال زده است. ایدههای بیشتر برای بازی دونفره با کودک را در بازیهای دونفره والد و کودک نوشتهایم.
بازیهای آرام با وسیله
گاهی یک وسیلهی ساده تمرکز بچه را جمع میکند و ذهنش را از جستوخیز به یک کار آرام میبرد:
- سایهبازی با چراغقوه: با دست روی دیوار سایهی پرنده یا خرگوش بسازید. وقتی تمام شد، چراغقوه خاموش و بازی تمام.
- بازی حافظه با کارت: چند جفت کارت را برعکس بچینید و نوبتی دو کارت برگردانید. با تعداد کم کارت شروع کنید تا طولانی نشود. اگر دوست دارید بیشتر بدانید، بازیهای حافظه برای کودکان را ببینید.
- رنگآمیزی آرام: چند دقیقه رنگ کردن یک طرح ساده با مداد رنگی، نه ماژیکهای پررنگ و نه وقت زیاد.
- پازل کوچک: یک پازل کمتکه که در ده دقیقه تمام شود، نه پازلی که بچه بخواهد تا نیمهشب کامل کند.

چه بازیهایی را برای شب نگذاریم؟
بعضی بازیها عالیاند، فقط نه ساعت نه شب. اینها را به عصر یا آخر هفته منتقل کنید:
| نوع بازی | چرا برای شب مناسب نیست؟ | جایگزین شبانه |
|---|---|---|
| بازیهای سرعتی | ضربان و هیجان را بالا میبرند | بازی حافظهی آهسته |
| بازیهای رقابتی طولانی | باخت آخر شب دلخوری میسازد | قصهی زنجیرهای |
| بازیهای حرکتی و قایمباشک | بدن را دوباره پرانرژی میکند | آدمبرفی ذوب میشود |
| بازیهای ویدیویی و تبلت | صفحهنمایش در ساعت آخر قبل از خواب توصیه نمیشود | سایهبازی با چراغقوه |
اگر دنبال جایگزینهای بیشتر برای صفحهنمایش در طول روز هستید، سرگرمی کودک بدون موبایل را بخوانید.
یک روتین نمونهی خواب
بر اساس اطلاعات CDC، بچههای ۳ تا ۵ ساله در شبانهروز حدود ۱۰ تا ۱۳ ساعت (با چرت) و بچههای ۶ تا ۱۲ ساله حدود ۹ تا ۱۲ ساعت خواب لازم دارند. پس اگر بچهی هفتسالهتان ساعت هفت صبح بیدار میشود، رفتن به تخت در حدود نه شب معقول است. یک روتین نمونه:
- یک ساعت مانده به خواب: صفحهنمایشها خاموش، چراغهای خانه کمنورتر.
- چهل و پنج دقیقه مانده: حمام یا شستن دست و صورت، لباس خواب.
- سی دقیقه مانده: مسواک و دستشویی.
- بیست دقیقه مانده: یک بازی آرام یا کتاب در تخت.
- زمان خواب: سه چیز خوب امروز، بوس شببخیر و خاموش کردن چراغ.
زمانها پیشنهادیاند. مهمتر از عدد، ثابت بودن ترتیب است؛ AAP هم تأکید میکند روتین طوری باشد که در خانهی مادربزرگ یا سفر هم قابلاجرا باشد.
تنظیم بازی برای سنهای مختلف
بچههای سه تا پنج ساله با بازیهای بدنی آرام و تکراری، مثل آدمبرفی و بادکنک نفس، راحتتر همراه میشوند و قصه برایشان باید کوتاه و آشنا باشد. بچههای شش تا هشت ساله معمولا عاشق قصهی زنجیرهای و «اگر من یک... بودم» هستند و دوست دارند خودشان شخصیت قصه را انتخاب کنند. بچههای بزرگتر، از نه سال به بالا، شاید بازی را «بچگانه» بدانند؛ برای آنها کلمهی زنجیرهای با کلمههای سختتر، یک معمای کوتاه یا حتی گپ آرام دربارهی روزشان بهتر جواب میدهد. اگر چند بچه با سنهای مختلف در یک اتاق میخوابند، بازیای را انتخاب کنید که هر کس به اندازهی خودش در آن سهم داشته باشد، مثل سه چیز خوب امروز.
بازیهای آرام در سرگرمیا
چند بازی که برای وقتهای آرام و جمع کوچک خانوادگی مناسباند، مثل تاسهای قصهگویی، بازی حافظه و پازل رنگکردنی، را در زیر میبینید. تعداد بازیکن و سن پیشنهادی هر کدام را در صفحهی محصول بخوانید.
[sg-products slugs="nahalak-story-cubes-1-orange, nahalak-story-cubes-2-green, bazita-memory-card-game, the-mind, coloring-puzzle-fish" title="بازیهای آرام برای شب"]
سؤالهایی که زیاد پرسیده میشود
بازی قبل از خواب چقدر طول بکشد؟
معمولا ده تا بیست دقیقه کافی است. بهتر است از قبل بگویید «دو دور بازی میکنیم» تا پایانش برای کودک قابل پیشبینی باشد.
اگر بچه بعد از بازی هم نخوابید چه کنیم؟
بازی را کوتاهتر و آرامتر کنید و ترتیب روتین را هر شب ثابت نگه دارید. اگر مشکل خواب ادامهدار است، با پزشک کودک مشورت کنید.
بازیهای تنفسی برای همهی بچهها مناسب است؟
بازیهایی مثل بادکنک نفس ساده و بیخطرند، اما جایگزین درمان نیستند. اگر کودک اضطراب یا مشکل تنفسی دارد، با متخصص صحبت کنید.
دیدن کارتون قبل از خواب اشکال دارد؟
AAP توصیه میکند صفحهنمایشها دستکم ۶۰ دقیقه قبل از خواب خاموش شوند و در اتاق خواب بچهها نباشند. کتاب و بازی آرام جایگزین بهتری برای این ساعت است.
برای بچههای بزرگتر هم بازی قبل از خواب جواب میدهد؟
بله، فقط شکلش عوض میشود. بچههای ۹ تا ۱۲ ساله شاید بهجای آدمبرفی، کلمهی زنجیرهای، معمای کوتاه یا گفتوگو دربارهی روزشان را ترجیح دهند.
حرف آخر
یک بازی قبل از خواب خوب، آهسته، کوتاه و بیرقابت است. سه چیز خوب امروز، آدمبرفی ذوب میشود، قصهی زنجیرهای و سایهبازی با چراغقوه، همه بدون وسیله یا با وسیلهای ساده بازی میشوند. صفحهنمایشها را یک ساعت زودتر خاموش کنید، ترتیب روتین را ثابت نگه دارید و بگذارید بازی شبانه بخش دوستداشتنی شب شود.
برای ایدههای بیشتر سرگرمی در خانه، راهنمای سرگرمی کودک در خانه و مجلهی سرگرمیا را ببینید.
سبد خرید شما خالی است