سبد خرید شما خالی است 
سرگرمی کودک در خانه؛ راهنمای کامل ایده‌های بازی بر اساس سن
ساعت چهار بعدازظهر است، هوا برای بیرون رفتن مناسب نیست و جمله‌ی آشنای «حوصله‌م سر رفت!» از اتاق بغل شنیده می‌شود. اگر شما هم دنبال ایده‌هایی برای سرگرمی کودک در خانه هستید که نه به وسایل گران نیاز داشته باشد و نه به ساعت‌ها آماده‌سازی، این راهنما برای شماست.
در ادامه سرگرمی‌ها را بر اساس سن مرتب کرده‌ایم، از یک‌ساله‌ها تا بچه‌های دبستانی. برای هر گروه سنی چند ایده‌ی عملی، یک جدول خلاصه، یک برنامه‌ی نمونه برای یک روز کامل در خانه و نکته‌هایی درباره‌ی صفحه‌نمایش و ایمنی آورده‌ایم. این‌ها پیشنهادهای بازی‌اند، نه برنامه‌ی آموزشی یا درمانی؛ هر کودک ریتم خودش را دارد.
چرا بازی در خانه این‌قدر مهم است؟
آکادمی اطفال آمریکا در گزارشی درباره‌ی قدرت بازی توضیح می‌دهد که بازی به مهارت‌های فکری مثل برنامه‌ریزی، زبان و ریاضی، و همین‌طور به کنار آمدن با دیگران و مدیریت هیجان کمک می‌کند. نکته‌ی مهم‌تر اینکه به گفته‌ی همین گزارش، اسباب‌بازی‌های ساده و ارزان مثل بلوک، ظرف خالی و قاشق چوبی برای خلاقیت کودک کافی‌اند و توجه بزرگ‌ترها از هر وسیله‌ی الکترونیکی پرزرق‌وبرقی اثر بیشتری دارد.
یعنی لازم نیست خانه را به کلاس تبدیل کنید. یک جعبه مقوایی، چند قاشق، یک ملحفه برای چادر زدن و یک بزرگ‌تر که حوصله دارد، خودش کلی سرگرمی است.
سه قاعده‌ی ساده پیش از هر بازی
قبل از اینکه سراغ ایده‌ها برویم، سه اصل کلی را در نظر بگیرید که تقریباً در هر سنی جواب می‌دهد:
- کم‌وسیله: هرچه بازی به وسایل کمتری نیاز داشته باشد، راحت‌تر شروع می‌شود و راحت‌تر هم جمع می‌شود.
- کوتاه و متنوع: بچه‌های کوچک‌تر معمولاً چند دقیقه روی هر کار می‌مانند. به جای یک بازی طولانی، چند بازی کوتاه پشت سر هم بچینید.
- همراه، نه مدیر: پیشنهاد بدهید، بازی کنید و دنبال علاقه‌ی کودک بروید؛ لازم نیست همه‌چیز طبق برنامه پیش برود.
ایمنی را فراموش نکنید
کمیسیون ایمنی کالاهای مصرفی آمریکا محصولاتی را که برای زیر سه سال ساخته شده‌اند و قطعه‌ی ریز دارند، به خاطر خطر خفگی ممنوع کرده است. اگر بچه‌ی نوپا دارید، مهره، لگو، دکمه و تکه‌های پازل بزرگ‌ترها را دور از دسترس او نگه دارید و همیشه سن روی جعبه را بخوانید.
سرگرمی کودک در خانه بر اساس سن
مرکز کنترل بیماری‌های آمریکا فهرستی از مهارت‌هایی منتشر کرده که بیشتر بچه‌ها تا سن مشخصی به دست می‌آورند. این فهرست جای ارزیابی پزشک را نمی‌گیرد، اما برای انتخاب بازی‌های مناسب سن، نقشه‌ی راه خوبی است. اگر درباره‌ی رشد کودکتان نگرانی دارید، با پزشک او صحبت کنید.
۱ تا ۲ سالگی: کشف کردن با دست
در این سن کودک می‌خواهد همه‌چیز را لمس کند، داخل چیزی بگذارد و دوباره بیرون بیاورد. بلوک، ظرف‌های خالی، جورچین شکل‌ها و پازل‌های خیلی ساده از پیشنهادهای آکادمی اطفال آمریکا برای نوپاهاست. بازی‌هایی مثل «دالّی» یا قایم کردن اسباب‌بازی زیر پتو هم همیشه جواب می‌دهد. برای ایده‌های هدیه در این سن، هدیه برای کودکان ۱ تا ۳ ساله را ببینید.
۳ تا ۴ سالگی: خیال‌پردازی و حرف زدن
طبق فهرست مرکز کنترل بیماری‌ها، بیشتر بچه‌ها تا سه‌سالگی می‌توانند مهره‌ی درشت را به نخ بکشند و با دیدن نمونه دایره بکشند، و تا چهارسالگی در بازی نقش کسی یا چیزی را بازی می‌کنند و چند رنگ را نام می‌برند. پیشنهادهای همین مرکز برای والدین هم ساده و خانگی است: بازی تطبیق دادن، بازی متضادها مثل بزرگ و کوچک، ورز دادن خمیربازی، رقص فریز و کمک در کارهای ساده‌ی آشپزخانه.
۵ تا ۶ سالگی: قانون‌ها و نوبت‌ها
در این سن بچه‌ها کم‌کم از بازی‌هایی که قانون دارند لذت می‌برند. بازی‌های حافظه، دوز، قصه‌گویی با کارت یا تاس و ساختن سازه‌های ساده گزینه‌های خوبی‌اند. آکادمی اطفال برای این سن آواز خواندن، رقصیدن، نقاشی، قصه گفتن و لباس‌های نمایشی را پیشنهاد می‌کند. بازی‌های حافظه برای کودکان را هم برای ایده‌های بیشتر ببینید.
۷ تا ۱۰ سالگی: چالش و پروژه
بچه‌های دبستانی از چالش و رقابت سالم خوششان می‌آید. بردگیم‌های خانوادگی، پازل‌های پرتکه‌تر، لگو و کاردستی‌های چندمرحله‌ای سرشان را گرم می‌کند. یادتان باشد مرکز کنترل بیماری‌ها برای کودکان ۶ تا ۱۷ سال دست‌کم ۶۰ دقیقه فعالیت بدنی متوسط تا شدید در روز توصیه می‌کند، پس در کنار بازی‌های نشسته، بازی‌های پرتحرک هم لازم است.
| سن | تمرکز بازی | چند ایده‌ی خانگی |
|---|---|---|
| ۱ تا ۲ سال | لمس و کشف | بلوک، ظرف خالی، قایم‌باشک اسباب‌بازی |
| ۳ تا ۴ سال | خیال و زبان | نقش‌بازی، خمیر، تطبیق رنگ، رقص فریز |
| ۵ تا ۶ سال | قانون و نوبت | بازی حافظه، دوز، قصه‌گویی، سازه |
| ۷ تا ۱۰ سال | چالش و پروژه | بردگیم خانوادگی، پازل، لگو، کاردستی |
پنج دسته سرگرمی که در هر سنی جواب می‌دهد
اگر بخواهیم ایده‌ها را دسته‌بندی کنیم، تقریباً هر سرگرمی خانگی در یکی از این پنج گروه جا می‌گیرد. خوب است در طول روز از چند گروه مختلف استفاده کنید.
- حرکتی: رقص فریز، مسیر موانع با بالش، چراغ قرمز و چراغ سبز.
- ساختنی: بلوک، لگو، ساختن قلعه با جعبه‌های مقوایی.
- هنری: نقاشی، خمیربازی، اوریگامی ساده، کاردستی با وسایل بازیافتی.
- قصه و زبان: کتاب‌خوانی، قصه‌سازی با تاس، نمایش عروسکی.
- بازی رومیزی: پازل، بازی حافظه، بردگیم‌های خانوادگی ساده.
پازل یکی از آرام‌ترین گزینه‌های این فهرست است؛ اگر میخواهید بدانید چه مهارت‌هایی را به کار می‌گیرد، فواید پازل برای کودکان را بخوانید.
یک روز نمونه در خانه
فرض کنید یک روز تعطیل کامل در خانه پیش روی شماست. این برنامه را مثل یک الگوی انعطاف‌پذیر ببینید، نه جدول اجباری:
- صبح: یک بازی حرکتی کوتاه برای تخلیه‌ی انرژی، مثلاً مسیر موانع در راهرو.
- قبل از ناهار: کمک در آشپزخانه؛ شستن میوه یا هم زدن مواد.
- بعد از ناهار: زمان آرام با کتاب، پازل یا خمیربازی.
- عصر: یک پروژه‌ی ساختنی یا کاردستی که می‌شود تا فردا ادامه داد.
- شب: یک بازی رومیزی خانوادگی کوتاه و بعد روال آرام خواب.
صفحه‌نمایش کجای این برنامه است؟
سازمان جهانی بهداشت برای بچه‌های ۳ و ۴ ساله توصیه می‌کند زمان نشستن جلوی صفحه‌نمایش بیشتر از یک ساعت در روز نباشد و برای یک‌ساله‌ها اصلاً توصیه نمی‌کند. مرکز کنترل بیماری‌ها هم در پیشنهادهایش برای سه و چهارسالگی می‌گوید برنامه‌ها حداکثر یک ساعت در روز و با حضور بزرگ‌تر دیده شوند و صفحه‌نمایش از اتاق خواب بیرون بماند.
هدف حذف کامل صفحه‌نمایش نیست، بلکه این است که جای بازی، حرکت، کتاب و گفت‌وگو را نگیرد. وقتی برنامه‌ی روز پر از بازی‌های کوچک باشد، درخواست موبایل هم معمولاً کمتر می‌شود.
وسایلی که بازی در خانه را راحت‌تر می‌کند
بیشتر ایده‌های این راهنما با وسایل معمولی خانه انجام می‌شود، اما چند اسباب‌بازی ساده هم می‌تواند تنوع بیشتری بدهد. در سرگرمیا از سازه‌ها و جورچین‌های خردسالان تا کارت‌های حافظه، مکعب‌های قصه‌گویی، کاغذ اوریگامی و بازی‌های رنگ‌آمیزی پیدا می‌شود. سن مناسب هر کدام را در صفحه‌ی محصول بررسی کنید؛ بخش بازی‌های ۳ تا ۵ سال هم برای پیش‌دبستانی‌ها مرتب شده است.
[sg-products slugs="sanjaghak-shape-sorter-cylinder, happy-tiger-toddler-building-blocks-50pcs, bazita-memory-card-game, nahalak-story-cubes-1-orange, hilo-creator-60-piece-building-set, mazra-coloring-game, origami-lango-color, tic-tac-toe-board-game" title="چند ایده برای بازی در خانه"]
سوالات متداول
کودکم مدام می‌گوید حوصله‌اش سر رفته؛ باید همیشه برایش برنامه بچینم؟
نه. آکادمی اطفال آمریکا حتی کمی بی‌حوصلگی را برای خلاقیت مفید می‌داند. چند وسیله‌ی ساده در دسترس بگذارید و اجازه بدهید خودش راهی پیدا کند.
روزی چقدر باید با کودک بازی کنم؟
عدد مشخصی وجود ندارد. چند دوره‌ی کوتاه بازی با تمرکز کامل، معمولاً از یک بازی طولانی همراه با حواس‌پرتی مفیدتر است.
برای سرگرمی کودک در خانه حتماً باید اسباب‌بازی داشته باشیم؟
نه. ظرف، قاشق، جعبه، ملحفه و کاغذ برای بیشتر بازی‌ها کافی است. اسباب‌بازی فقط تنوع را بیشتر می‌کند.
بچه‌های چندسنی را چطور با هم سرگرم کنیم؟
بازی‌هایی را انتخاب کنید که هر کس بتواند در سطح خودش در آن شرکت کند؛ مثل ساختن با بلوک، نقاشی مشترک یا قصه‌گویی. برای بزرگ‌تر یک نقش مسئولیتی مثل داور یا راهنما در نظر بگیرید.
اگر کودکم به مهارتی که برای سنش ذکر شده نرسیده باشد چه؟
هر کودک با سرعت خودش رشد می‌کند. اگر نگرانی دارید یا کودک مهارتی را که داشته از دست داده، با پزشک او صحبت کنید.
جمع‌بندی
سرگرمی کودک در خانه بیشتر از آنکه به وسیله‌ی خاصی نیاز داشته باشد، به یک بزرگ‌تر همراه، چند ایده‌ی متنوع و کمی انعطاف نیاز دارد. بازی‌ها را با سن کودک هماهنگ کنید، ترکیبی از بازی‌های حرکتی، ساختنی، هنری و رومیزی بچینید و صفحه‌نمایش را در حاشیه نگه دارید. برای پیدا کردن ایده‌های بیشتر بازی و سرگرمی خانوادگی، به سرگرمیا سر بزنید.
منابع
- HealthyChildren.org (AAP) – The Power of Play: How Fun and Games Help Children Thrive
- CDC – CDC's Developmental Milestones
- CDC – Milestones by 3 Years
- CDC – Milestones by 4 Years
- CDC – Child Activity: An Overview
- WHO – To grow up healthy, children need to sit less and play more
- CPSC – Small Parts for Toys and Children's Products
