سبد خرید شما خالی است 
سرگرمی کودک ۳ ساله و ۴ ساله در خانه؛ بازی‌های ساده و کم‌وسیله
سه‌ساله‌ها دنیای عجیبی دارند: یک لحظه با جدیت تمام برای عروسکشان چای می‌ریزند و لحظه‌ی بعد ده بار پشت سر هم می‌پرسند «چرا؟». اگر دنبال سرگرمی کودک ۳ ساله و ۴ ساله در خانه هستید، خبر خوب این است که در این سن تقریباً هر کار روزمره‌ای می‌تواند به بازی تبدیل شود؛ کافی است بدانید کودک در این مرحله به چه چیزهایی علاقه دارد.
در این راهنما اول نگاهی می‌اندازیم به مهارت‌هایی که بیشتر بچه‌ها در سه و چهارسالگی پیدا می‌کنند، بعد برای هر دسته چند بازی خانگی و کم‌وسیله پیشنهاد می‌دهیم: بازی‌های زبانی، دستی، حرکتی و اولین بازی‌های فکری با قانون. همه‌ی این‌ها پیشنهاد بازی‌اند و هر کودک ریتم خودش را دارد.
سه و چهارسالگی؛ دنیای «چرا؟» و «بذار خودم»
مرکز کنترل بیماری‌های آمریکا فهرستی از مهارت‌هایی دارد که بیشتر بچه‌ها تا سن مشخصی به آن‌ها می‌رسند. طبق این فهرست، تا سه‌سالگی بیشتر بچه‌ها می‌توانند دست‌کم دو نوبت رفت‌وبرگشت با بزرگ‌تر گفت‌وگو کنند، سؤال‌هایی با چه، کجا و چرا بپرسند، مهره‌ی درشت یا ماکارونی را به نخ بکشند، با دیدن نمونه دایره بکشند و با چنگال غذا بخورند.
تا چهارسالگی هم فهرست کمی پیچیده‌تر می‌شود: کودک در بازی نقش کسی یا چیزی را بازی می‌کند، دوست دارد کمک‌کننده باشد، جمله‌های چهار کلمه‌ای یا بلندتر می‌گوید، چند رنگ را نام می‌برد، اتفاق بعدی یک قصه‌ی آشنا را حدس می‌زند، بیشتر وقت‌ها توپ بزرگ را می‌گیرد و مداد را با انگشت‌ها نگه می‌دارد، نه با مشت.
این فهرست برای مقایسه‌ی بچه‌ها با هم نیست و جای ارزیابی پزشک را نمی‌گیرد. اما وقتی بدانید کودک در چه مرحله‌ای است، راحت‌تر می‌توانید بازی‌هایی انتخاب کنید که نه خیلی آسان باشند و نه خسته‌کننده. اگر کودک کوچک‌تری هم در خانه دارید، سرگرمی کودک ۱ تا ۲ ساله را هم ببینید.
هر مهارت، یک بازی خانگی
جدول زیر بر اساس فهرست مهارت‌ها و پیشنهادهای مرکز کنترل بیماری‌ها تنظیم شده است. ستون آخر را با وسایل خانه‌ی خودتان تطبیق بدهید.
| مهارت در این سن | بازی پیشنهادی | وسیله لازم |
|---|---|---|
| گفت‌وگو و سؤال پرسیدن | کتاب‌خوانی با سؤال «بعدش چی میشه؟» | یک کتاب تصویری |
| نخ کردن و مهارت دست | گردنبند ماکارونی | ماکارونی درشت و بند کفش |
| شناخت رنگ و اندازه | دسته‌بندی وسایل بر اساس رنگ یا بزرگ و کوچک | اسباب‌بازی‌ها یا ظرف‌های پلاستیکی |
| نقش‌بازی | بازی فروشگاه یا آشپزخانه | ظرف خالی، قوطی، کیسه |
| گرفتن توپ | پرتاب و گرفتن آرام | توپ نرم یا جوراب گلوله‌شده |
| نوبت گرفتن | بازی حافظه یا دوز | کارت حافظه یا کاغذ و مداد |
بازی‌های زبانی و قصه‌ای
در این سن کلمه‌ها با سرعت زیادی اضافه می‌شوند و کودک عاشق این است که حرفش شنیده شود. چند ایده‌ی ساده:
- کتاب‌خوانی تعاملی: وسط قصه مکث کنید و بپرسید «فکر می‌کنی حالا چی میشه؟». مرکز کنترل بیماری‌ها هم دقیقاً همین را پیشنهاد می‌کند.
- قصه‌ی سه‌تکه: شما یک جمله بگویید، کودک جمله‌ی بعدی را، و دوباره شما.
- شعر و ترانه با حرکت: ترانه‌هایی که با دست و بدن همراه‌اند هم کلمه یاد می‌دهند و هم انرژی را تخلیه می‌کنند.
- بازی «این برای چیه؟»: یک قاشق، شانه یا کلید نشان بدهید و بپرسید با آن چه کار می‌کنیم.
اگر کودک جمله‌های کوتاه می‌گوید، جمله را کامل‌تر و با کلمه‌های تازه‌تر برایش تکرار کنید. مثلاً وقتی می‌گوید «ماشین رفت»، بگویید «آره، ماشین قرمز تند رفت توی پارکینگ». این کار به‌جای تصحیح، دایره‌ی لغاتش را گسترش می‌دهد.
بازی‌های دست و هنر
دست‌های سه‌ساله‌ها و چهارساله‌ها هر روز ماهرتر می‌شوند و بهترین تمرینشان بازی است، نه تمرین خط‌نویسی. فرض کنید یک بعدازظهر بارانی است؛ یک سینی، کمی خمیربازی و چند درِ بطری کافی است تا نیم ساعت سرگرم شوند.
خمیربازی
فشار دادن، نیشگون گرفتن و گلوله کردن خمیر به گفته‌ی مرکز کنترل بیماری‌ها به قوی شدن دست کمک می‌کند. اگر خمیر را در خانه می‌سازید، یادتان باشد آرد خام پخته نشده است؛ مرکز کنترل بیماری‌ها توصیه می‌کند بچه‌ها از خمیرهای آرد خام دور بمانند و بعد از بازی دست‌ها شسته شود.
نقاشی و رنگ‌آمیزی
کاغذ بزرگ، مداد شمعی درشت و کمی آزادی. خط و دایره کشیدن با هم، کشیدن آدمک و رنگ کردن طرح‌های ساده همه در همین دسته‌اند. لازم نیست نقاشی «درست» باشد؛ مهم این است که کودک درباره‌اش حرف بزند.
گردنبند ماکارونی و چیدن
نخ کردن ماکارونی درشت یا مهره‌های بزرگ چوبی، دقت و هماهنگی چشم و دست را تمرین می‌دهد. مهره‌ها حتماً درشت باشند و اگر نوپای زیر سه سال در خانه دارید، بعد از بازی جمعشان کنید.
بازی‌های حرکتی در خانه
سازمان جهانی بهداشت توصیه می‌کند بچه‌های ۳ و ۴ ساله در طول روز دست‌کم ۱۸۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت‌های مختلف داشته باشند که دست‌کم ۶۰ دقیقه‌ی آن متوسط تا شدید باشد. این عدد ترسناک به نظر می‌رسد، اما وقتی بازی‌های کوتاه حرکتی را در طول روز پخش کنید، خیلی راحت پر می‌شود.
- رقص فریز: موسیقی پخش کنید و هر وقت قطع شد، همه مثل مجسمه بی‌حرکت بمانند.
- چراغ قرمز، چراغ سبز: با سبز راه بروید، با قرمز بایستید؛ تمرین کنترل بدن و گوش دادن.
- تقلید حرکت: نوبتی یک حرکت بسازید و بقیه تقلید کنند.
- مسیر موانع: از روی بالش بپرید، زیر میز بخزید و تا انتهای راهرو روی یک خط راه بروید.
همه‌ی این بازی‌ها در فهرست پیشنهادهای مرکز کنترل بیماری‌ها برای چهارسالگی هم آمده‌اند. ایده‌های بیشتر را در راهنمای کامل سرگرمی کودک در خانه پیدا می‌کنید.
اولین بازی‌های فکری با قانون
حدود چهارسالگی بیشتر بچه‌ها آماده‌ی بازی‌هایی می‌شوند که قانون ساده و نوبت دارند. مرکز کنترل بیماری‌ها برای این سن بازی‌هایی مثل دوز و بازی‌های تطبیق را پیشنهاد کرده است. چند نکته برای اینکه این تجربه‌ی اول شیرین باشد:
- قانون را کوتاه کنید. اگر بازی چند قانون دارد، با یکی دو قانون شروع کنید و بقیه را بعداً اضافه کنید.
- بازی را کوتاه نگه دارید. چند دور سریع بهتر از یک دور طولانی است.
- باختن را تمرین کنید. گاهی ببازید، گاهی ببرید و بگویید «اشکال نداره، یه دور دیگه».
- بازی متضادها: بزرگ و کوچک، تند و آهسته، بالا و پایین؛ هم بازی است و هم کلمه‌سازی.
- پازل ساده: برای انتخاب تعداد تکه‌ی مناسب، پازل کودک بر اساس سن را ببینید.
آشپزخانه هم زمین بازی است
شستن میوه و سبزی یا هم زدن مواد از کارهایی است که مرکز کنترل بیماری‌ها برای سه‌ساله‌ها پیشنهاد می‌کند. چهارساله‌ها هم دوست دارند کمک‌کننده باشند. فقط چاقو، اجاق و وسایل برقی را دور از دسترسشان نگه دارید و همیشه کنارشان باشید.
بازی‌های مناسب این سن در سرگرمیا
بیشتر ایده‌های بالا با وسایل خانه انجام می‌شود، اما چند بازی آماده هم می‌تواند تنوع ایجاد کند: سازه‌های درشت برای ساختن، کارت‌های حافظه برای تمرین نوبت، مکعب‌های قصه‌گویی برای قصه‌سازی و بازی‌های رنگ‌آمیزی. سن پیشنهادی هر محصول را در صفحه‌ی خودش چک کنید. مجموعه‌ی بیشتری را هم در بخش بازی‌های ۳ تا ۵ سال می‌بینید.
[sg-products slugs="hilo-classic-55-piece-building-blocks, bazita-memory-card-game, nahalak-story-cubes-1-orange, bia-mano-rang-kon-jungle-adventure" title="چند بازی برای پیش‌دبستانی‌ها"]
سوالات متداول
کودک سه‌ساله چقدر می‌تواند روی یک بازی تمرکز کند؟
عدد ثابتی وجود ندارد و از کودکی به کودک دیگر فرق می‌کند. معمولاً بهتر است چند بازی کوتاه و متنوع آماده کنید و وقتی علاقه‌اش کم شد، بازی را عوض کنید.
کودک ۴ ساله چقدر می‌تواند تلویزیون یا تبلت ببیند؟
سازمان جهانی بهداشت برای ۳ و ۴ ساله‌ها حداکثر یک ساعت در روز را توصیه می‌کند. مرکز کنترل بیماری‌ها هم پیشنهاد می‌کند برنامه‌ها با حضور بزرگ‌تر دیده شوند و صفحه‌نمایش در اتاق خواب نباشد.
آیا بازی با قانون برای سه‌ساله‌ها زود است؟
بعضی سه‌ساله‌ها از قانون‌های خیلی ساده لذت می‌برند و بعضی هنوز آماده نیستند. با بازی‌های تطبیق و نوبتی کوتاه شروع کنید و به واکنش کودک توجه کنید.
کودکم وقتی می‌بازد گریه می‌کند؛ چه کنم؟
در این سن طبیعی است. احساسش را نام ببرید، بازی را کوتاه کنید و روی لذت بازی تأکید کنید نه برد. با تکرار، تحمل باختن معمولاً بهتر می‌شود.
اگر کودکم بعضی مهارت‌های این فهرست را ندارد، باید نگران باشم؟
هر کودک با سرعت خودش رشد می‌کند. اگر نگرانی دارید یا کودک مهارتی را که داشته از دست داده، با پزشک او صحبت کنید.
جمع‌بندی
سرگرمی کودک ۳ ساله و ۴ ساله بیشتر از هر چیز به کنجکاوی خود کودک تکیه دارد: سؤال‌هایش را جدی بگیرید، دست‌هایش را مشغول کنید، بگذارید بدود و برقصد و کم‌کم با بازی‌های قانون‌دار آشنایش کنید. ترکیبی از بازی‌های زبانی، دستی، حرکتی و فکری، روزهای خانه را برای هر دوی شما شیرین‌تر می‌کند. برای ایده‌های بیشتر بازی و سرگرمی خانوادگی، به سرگرمیا سر بزنید.
