بازی با کاغذ و مداد؛ ۱۵ بازی ساده برای بچهها و بزرگترها
یک برگ کاغذ، دو مداد و چند دقیقه وقت. خیلی از ما بهترین بازیهای بچگیمان را با همینها کردهایم: ته دفتر مشق، پشت برگهی امتحان یا کنار سفرهی مهمانی. بازی با کاغذ هنوز هم جواب میدهد، چون نه شارژ میخواهد و نه جعبه، و از یک بچهی شش ساله تا پدربزرگ میتوانند با هم بازی کنند.
در این مطلب ۱۵ بازی کاغذ و مداد را جمع کردهایم؛ از بازیهای دونفرهی فکری مثل نقطهبازی و جوانهها گرفته تا بازیهای کلمهای و نقاشی برای جمعهای بزرگتر. برای هر بازی قانون اصلی را کوتاه نوشتهایم و آخر کار هم یک جدول دارید که نشان میدهد کدام بازی برای چه جمعی مناسبتر است.
چرا بازی با کاغذ و مداد هنوز جذاب است؟
به نوشتهی ویکیپدیا، بازیهای کاغذ و مدادی فقط با کاغذ و یک وسیلهی نوشتن بازی میشوند و معمولاً بدون پاککردن پیش میروند. مردم از قدیم برای گذراندن وقت، یخشکستن در جمع یا ورزش ذهن سراغشان رفتهاند و همانجا هم آمده که بازیهای موبایلی در سالهای اخیر جای بخش زیادی از آنها را گرفتهاند.
اما چند چیز هست که موبایل نمیتواند جایش را بگیرد: نشستن روبهروی هم، دیدن خطهایی که کمکم صفحه را پر میکنند و برگهای که آخر بازی میشود نگهش داشت. فرض کنید در صف انتظار مطب هستید و بچه کلافه شده؛ یک برگ از دفترچه کافی است تا ده دقیقهی بعد بگذرد.
بازیهای دونفرهی فکری
۱. دوز یا ایکساو
یک جدول سه در سه، یکی ضربدر و دیگری دایره. هر کس که اول سه علامت خودش را در یک ردیف، ستون یا قطر بچیند، برنده است. برای بچههای کوچک عالی است، ولی بزرگترها خیلی زود میفهمند که با بازی درست، نتیجه مساوی میشود. اینجاست که وقت رفتن سراغ نسخههای بزرگتر است.
۲. پنجتایی روی کاغذ شطرنجی
همان ایدهی دوز، اما روی یک برگهی شطرنجی بزرگ و این بار باید پنج علامت پشت هم بچینید. ویکیپدیا از این بازی، که با نام گوموکو شناخته میشود، به عنوان یکی از بازیهای تختهای نام میبرد که با کاغذ و مداد هم بازی میشوند. فضای بازتر، بازی را خیلی فکریتر از دوز میکند.
۳. نقطهبازی یا خانهسازی
یک شبکهی نقطه بکشید. بازیکنها به نوبت یک خط افقی یا عمودی بین دو نقطهی کنار هم میکشند. هر کس ضلع چهارم یک مربع را ببندد، حرف اول اسمش را داخل آن مینویسد، یک امتیاز میگیرد و بلافاصله یک خط دیگر هم میکشد. وقتی خطی باقی نماند، هر کس مربع بیشتری داشته باشد برنده است. این بازی را ریاضیدان فرانسوی، ادوارد لوکا، در قرن نوزدهم منتشر کرد. برای شروع یک شبکهی سه در سه نقطه کافی است.
یک نکتهی سادهی استراتژی: اوایل بازی ضلع سوم هیچ مربعی را نکشید، چون عملاً مربع را به حریف هدیه دادهاید. بازیکنهای باتجربهتر کمکم یاد میگیرند زنجیرههای مربع را مدیریت کنند و گاهی دو مربع آخر یک زنجیره را عمداً به حریف بدهند تا او مجبور شود زنجیرهی بعدی را باز کند.
۴. جوانهها
این بازی را دو ریاضیدان دانشگاه کمبریج، جان کانوی و مایکل پترسون، اوایل دههی ۱۹۶۰ ساختند. با دو سه نقطه شروع کنید. هر بازیکن در نوبتش یک خط، صاف یا منحنی، بین دو نقطه یا از یک نقطه به خودش میکشد و یک نقطهی تازه روی همان خط میگذارد. خطها نباید از هم رد شوند و به هر نقطه حداکثر سه خط میتواند وصل شود. در نسخهی معمولی، کسی که آخرین حرکت ممکن را انجام دهد برنده است. قانونش ساده است، ولی شکلهایی که روی کاغذ درمیآید آدم را شگفتزده میکند.

۵. فوتبال کاغذی
روی کاغذ شطرنجی یک زمین مستطیلی با دو دروازهی کوچک در وسط اضلاع کوتاه بکشید. توپ نقطهای در مرکز زمین است. بازیکنها به نوبت توپ را با کشیدن یک خط به یکی از نقطههای کناری، مستقیم یا قطری، جابهجا میکنند. از روی خطی که قبلاً کشیده شده نمیشود رد شد. اگر توپ به نقطهای برسد که قبلاً خطی به آن رسیده، کمانه میکند و همان بازیکن دوباره حرکت میکند. هر کس توپ را به دروازهی حریف برساند، برنده است.
۶. نبرد ناوها
هر بازیکن دو جدول ده در ده میکشد که ردیفها با حرف و ستونها با عدد مشخص شدهاند. در یکی کشتیهایش را مخفیانه و به صورت افقی یا عمودی میچیند و در دیگری شلیکهایش به حریف را علامت میزند. بازیکنها به نوبت یک خانه را اعلام میکنند و حریف میگوید خورد یا نخورد. کسی که اول همهی کشتیهای حریف را غرق کند، برنده است. به نوشتهی ویکیپدیا، این بازی به شکل کاغذی دستکم به دوران جنگ جهانی اول برمیگردد. تعداد و اندازهی کشتیها را هم میتوانید پیش از بازی با هم توافق کنید.
۷. عدد مخفی
هر بازیکن یک عدد چهاررقمی با رقمهای غیرتکراری مینویسد و پنهان میکند. بعد به نوبت عدد حریف را حدس میزنید. حریف فقط میگوید چند رقم درست سر جای درست است و چند رقم درست ولی جای اشتباه. این بازی در انگلیسی با نام گاوهای نر و ماده شناخته میشود و پیش از بازیهای معروفی مثل مسترمایند وجود داشته است. برای بچهها میشود با عدد سهرقمی شروع کرد. اگر به این جور بازیهای منطقی علاقه دارید، بازیهای منطقی برای دانشآموزان را هم ببینید.
بازیهای کلمهای
۸. اسمفامیل
کمتر ایرانیای است که این بازی را نشناسد. چند ستون مثل اسم، فامیل، شهر، کشور، میوه، حیوان و اشیا بکشید. یک حرف انتخاب میشود و همه باید سریع ستونها را با کلمههایی که با آن حرف شروع میشوند پر کنند. معمولاً جواب تکراری امتیاز کمتری دارد. برای بچهها ستونها را کمتر و سادهتر کنید.
۹. حدس کلمه با درخت سیب
یک نفر کلمهای انتخاب میکند و به اندازهی حروفش خط تیره میکشد. بقیه حرفها را حدس میزنند؛ حرف درست سر جایش نوشته میشود و برای هر حدس غلط یک چیزی از نقاشی کم یا به آن اضافه میشود. نسخهی قدیمی این بازی با نقاشی یک آدمک اعدامی است، ولی خود ویکیپدیا هم اشاره میکند که میشود به جایش سیبهای یک درخت را یکییکی خط زد یا برشهای یک کیک را برداشت. برای بچهها نسخهی درخت سیب خیلی دلنشینتر است.
۱۰. کلمهسازی از یک کلمهی بلند
یک کلمهی بلند مثل «سرگرمیها» یا «کتابخانه» بالای برگه بنویسید. هر کس در زمان مشخص، با حروف همان کلمه، کلمههای تازه میسازد. آخر کار کلمههای تکراری خط میخورند و هر کس بیشتر کلمهی منحصربهفرد داشته باشد برنده است. این بازی برای جمعهای خانوادگی و حتی سالمندان هم مناسب است؛ ایدههای بیشتری در مطلب بازیهای کلمهای برای سالمندان پیدا میکنید.
بازیهای نقاشی و خیال
۱۱. آدمک تاشو
کاغذ را به چهار قسمت افقی تا کنید. نفر اول سر یک موجود را میکشد و کاغذ را طوری تا میکند که نقاشیاش دیده نشود و فقط دو خط کوچک برای ادامهی گردن پیدا باشد. نفر دوم بالاتنه را میکشد، سومی پاها و چهارمی کفشها. وقتی کاغذ را باز میکنید، موجودی میبینید که هیچکس تصورش را نمیکرد. این بازی را سوررئالیستهای فرانسوی محبوب کردند و از یک بازی قدیمیتر مهمانیها گرفته شده است.
۱۲. داستان تاشو
نسخهی نوشتاری همان بازی است. هر نفر یک جمله از داستان را مینویسد، کاغذ را تا میکند و فقط آخرین کلمه را برای نفر بعد باز میگذارد. آخر کار داستان را بلند بخوانید؛ معمولاً همه از خنده رودهبر میشوند.

۱۳. خطخطی ناتمام
یک نفر یک خط کجومعوج روی کاغذ میکشد و نفر بعد باید آن را به یک نقاشی کامل تبدیل کند؛ یک ماهی، یک کوه یا یک آدم. بعد جایشان عوض میشود. برندهای ندارد و همین خوبش است.
۱۴. نقاشی حدسی
یک نفر کلمهای را بیحرف و فقط با نقاشی نشان میدهد و بقیه حدس میزنند. برای جمعهای بزرگتر دو تیم تشکیل دهید و برای هر نقاشی زمان بگذارید.
۱۵. ماز برای هم
هر کس یک ماز یا هزارتو برای دیگری طراحی میکند و بعد مازها را عوض میکنید. بچهها از اینکه یک چالش برای بزرگترها بسازند خیلی لذت میبرند.
کدام بازی برای چه جمعی؟
| بازی | تعداد نفرات | مناسب برای | مهارت اصلی |
|---|---|---|---|
| دوز و پنجتایی | ۲ نفر | بچهها تا بزرگسالان | برنامهریزی |
| نقطهبازی و جوانهها | ۲ نفر | بچههای بزرگتر و بزرگسالان | استراتژی |
| فوتبال کاغذی و نبرد ناوها | ۲ نفر | دبستانیها به بالا | تجسم و حدس |
| عدد مخفی | ۲ نفر | دبستانیهای بزرگتر و بزرگسالان | منطق |
| اسمفامیل و کلمهسازی | ۲ نفر به بالا | هرکس که خواندن و نوشتن بلد است | واژه و سرعت |
| آدمک و داستان تاشو | ۳ نفر به بالا | جمع خانوادگی | خیال و خنده |
برای بچههای کوچکتر، دوز، خطخطی ناتمام و آدمک تاشو شروع خوبی است. اگر دنبال ایدههای بیشتری برای روزهای خانهنشینی هستید، سرگرمی بچهها در تعطیلی مدرسه را ببینید.
وقتی کاغذ کم آورد: نسخههای رومیزی همین بازیها
بعضی از این بازیها نسخههای رومیزی هم دارند که تجربه را کمی متفاوت میکنند. مثلاً ایدهی ردیف کردن مهرهها در پنتاگو با چرخاندن بخشهای صفحه پیچیدهتر میشود، و در گابلت مهرههای بزرگتر میتوانند کوچکترها را بپوشانند. اگر با بچهها دوز زیاد بازی میکنید، این نسخهها پلهی بعدی خوبیاند. چند نمونه از این خانواده را کنار هم گذاشتهایم؛ قوانین دقیق هر کدام را در دفترچهی خودش بخوانید. برای بازیهای دونفرهی دیگر هم بهترین بردگیمهای دونفره را ببینید.
[sg-products slugs="tic-tac-toe-board-game, advanced-dooz-strategy-game, tik-tak-bazita, tiktik-bazita, pentago-boardgame, pentago-abi, nahalak-gobblet-game, zingo-charmencho-board-game-show-code" title="خانوادهی دوز روی میز"]
جمعبندی
بازی با کاغذ هنوز یکی از سادهترین راههای دور هم بودن است: بیهزینه، بیشارژ و مناسب هر سنی. از دوز و نقطهبازی برای دونفرهها، تا اسمفامیل و داستان تاشو برای جمع، هر کدام از این ۱۵ بازی را میشود همین امشب امتحان کرد. پیشنهاد ما این است که از یکی دو بازی شروع کنید و کمکم دفترچهی بازی خانواده را بسازید.
اگر بعد از این بازیها دلتان یک بازی رومیزی تازه خواست، سری به سرگرمیا بزنید.
سبد خرید شما خالی است