سبد خرید شما خالی است 
بازی پدربزرگ و مادربزرگ با نوه؛ از بازی‌های قدیمی تا بازی‌های فکری امروزی
خیلی از ما بهترین خاطره‌های کودکی‌مان را خانه پدربزرگ و مادربزرگ داریم: بازی‌هایی که با چند سنگ یا یک تکه نخ انجام می‌شد، قصه‌هایی که شب‌ها تعریف می‌کردند و حوصله‌ای که هیچ‌وقت تمام نمی‌شد. امروز هم بازی یکی از بهترین پل‌ها بین نسل‌هاست. در این مطلب سراغ بازی با نوه می‌رویم: بازی‌هایی که پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها و نوه‌ها می‌توانند با هم بازی کنند و به هر دو طرف خوش بگذرد.
این مطلب بخشی از مجموعه بازی فکری برای سالمندان است و ترکیبی از بازی‌های قدیمی ایرانی، بازی‌های بدون وسیله و چند بازی آماده امروزی را پیشنهاد می‌کند.
چرا بازی بین پدربزرگ، مادربزرگ و نوه ارزشمند است؟
آکادمی اطفال آمریکا (AAP) در وب‌سایت HealthyChildren.org می‌گوید بازی می‌تواند به کودکان در برنامه‌ریزی، سازمان‌دهی، کنار آمدن با دیگران و تنظیم هیجان کمک کند و تأکید می‌کند که تعامل و بازی واقعی و رودررو برای یادگیری کودکان بهتر از رسانه دیجیتال است. پدربزرگ و مادربزرگ‌ها، با حوصله و تجربه‌شان، همبازی‌های فوق‌العاده‌ای برای این نوع بازی‌اند.
از آن طرف، بازی با نوه برای بزرگ‌ترها هم فرصتی است برای خندیدن، فعال ماندن و احساس مفید بودن. وقتی پدربزرگ بازی کودکی‌اش را به نوه یاد می‌دهد، تجربه‌اش دیده می‌شود؛ و وقتی نوه یک بازی تازه را به مادربزرگ یاد می‌دهد، نقش معلم را تجربه می‌کند.
بازی‌های قدیمی و بدون وسیله
بسیاری از بازی‌های کودکی نسل‌های قبل هیچ وسیله‌ای لازم ندارند. قوانین محلی این بازی‌ها از شهری به شهر دیگر کمی فرق دارد؛ بهترین کار این است که بگذارید پدربزرگ یا مادربزرگ نسخه خودشان را یاد بدهند.
۱. گل یا پوچ
هدف: حدس زدن، چهره‌خوانی و خنده
روش اجرا:
- دو تیم تشکیل دهید؛ یک تیم یک شیء کوچک (گل) را در دست یکی از اعضایش پنهان می‌کند.
- تیم مقابل باید با نگاه کردن به دست‌ها و چهره‌ها حدس بزند گل کجاست.
- تیم‌ها به نوبت جای خود را عوض می‌کنند؛ قوانین امتیازدهی را همان‌طور که بزرگ‌ترها بلدند بگذارید.
سن پیشنهادی: از حدود ۵ سال تا بزرگسال — مدت: ۲۰ دقیقه
۲. بازی با سنگ‌ها (یه‌قل دوقل)
هدف: هماهنگی دست و چشم و دقت
روش اجرا:
- چند سنگ کوچک و صاف پیدا کنید.
- بگذارید پدربزرگ یا مادربزرگ نسخه‌ای را که در کودکی بازی می‌کردند یاد بدهند.
- برای بچه‌های کوچک‌تر، مرحله‌ها را ساده‌تر کنید.
سن پیشنهادی: کودکان دبستانی به بالا — مدت: ۱۵ دقیقه
۳. قصه نیمه‌تمام
هدف: خیال‌پردازی و گوش دادن
روش اجرا:
- پدربزرگ یا مادربزرگ قصه‌ای را شروع می‌کند و در جای هیجان‌انگیز متوقف می‌شود.
- نوه باید ادامه قصه را بسازد.
- بعد نقش‌ها عوض می‌شود و نوه قصه را شروع می‌کند.
سن پیشنهادی: ۴ سال به بالا — مدت: ۱۵ دقیقه
۴. چیستان و ضرب‌المثل
هدف: کلمه، فکر و فرهنگ عامه
روش اجرا:
- بزرگ‌ترها چیستان‌ها یا ضرب‌المثل‌های قدیمی را مطرح کنند.
- نوه‌ها جواب را حدس بزنند یا معنی مثل را توضیح دهند.
- نوه‌ها هم می‌توانند معماهای امروزی را بپرسند.
سن پیشنهادی: ۶ سال به بالا — مدت: ۱۰ تا ۱۵ دقیقه
۵. بیست سؤالی خانوادگی
هدف: پرسیدن هدفمند و فکر کردن منطقی
روش اجرا:
- یک نفر چیزی را در ذهنش انتخاب می‌کند؛ مثلاً یک حیوان یا یک وسیله خانه.
- بقیه با سؤال‌هایی که جوابشان فقط «بله» یا «نه» است حدس می‌زنند.
- برای نوه‌های کوچک، موضوع را محدود کنید (فقط حیوانات) و تعداد سؤال‌ها را بیشتر کنید.
سن پیشنهادی: ۵ سال به بالا — مدت: ۱۰ تا ۱۵ دقیقه
۶. آشپز کوچک
هدف: همکاری، شمردن و دنبال کردن مراحل
روش اجرا:
- یک خوراکی ساده و بی‌خطر مثل ساندویچ یا سالاد میوه انتخاب کنید.
- مادربزرگ یا پدربزرگ مراحل را یکی‌یکی می‌گوید و نوه انجام می‌دهد.
- کارهای مربوط به چاقو و اجاق را بزرگ‌ترها انجام دهند.
سن پیشنهادی: ۴ سال به بالا با همراهی کامل — مدت: ۲۰ تا ۳۰ دقیقه
انتخاب بازی بر اساس سن نوه
نوه‌های خردسال (حدود ۳ تا ۵ سال): بازی‌های کوتاه و ساده مثل قصه‌گویی، ساختن با قطعه‌های درشت، مار و پله و بازی‌های حرکتی آرام. در این سن تمرکز کوتاه است و بازی‌ها باید زود تمام شوند. به هشدارهای سنی روی بسته‌بندی‌ها درباره قطعه‌های ریز توجه کنید.
نوه‌های دبستانی (حدود ۶ تا ۱۱ سال): سن طلایی بازی‌های قدیمی مثل گل یا پوچ و بازی با سنگ‌ها، بازی‌های کارتی ساده مثل اونو و بازی‌های فکری با یک قانون مثل بلاک آس. بچه‌ها در این سن عاشق برد هستند؛ برد و باخت را با شوخی همراه کنید.
نوه‌های نوجوان: بازی‌های فکری جدی‌تر، شطرنج و تخته‌نرد، پازل‌های بزرگ‌تر و حتی یاد گرفتن بازی‌های رومیزی تازه. نوجوان‌ها معمولاً از اینکه یک بازی جدید را به پدربزرگ یا مادربزرگ یاد بدهند لذت می‌برند.
بازی‌های آماده برای پدربزرگ، مادربزرگ و نوه
- منچ و مار و پله: بازی‌های آشنایی که همه نسل‌ها بلدند و شانس تاس باعث می‌شود بچه‌های کوچک هم شانس برد داشته باشند. مار پله و منچ فضایی نمونه‌ای از این بازی‌هاست.
- بلاک آس: طبق صفحه رسمی متل، بلاک آس برای ۲ تا ۴ بازیکن از ۷ سال به بالاست و قانون اصلی‌اش این است که هر قطعه فقط از گوشه به قطعه هم‌رنگ خودش برسد. بچه‌ها و بزرگ‌ترها در این بازی واقعاً با هم رقابت می‌کنند.
- اونو: بازی کارتی رنگ و عدد که برای بچه‌های دبستانی هم قابل یادگیری است؛ طبق صفحه محصول، اونو ۱۲۴ کارتی برای ۲ تا ۱۰ نفر است.
- لگو و ساختنی‌ها: ساختن مشترک یک خانه یا ماشین، بدون نیاز به برد و باخت. درباره فواید آن برای بچه‌ها در مطلب فواید بازی با لگو برای کودکان نوشته‌ایم.
- پازل مشترک: هر کس یک گوشه از تصویر را بچیند؛ بزرگ‌ترها لبه‌ها و بچه‌ها بخش‌های رنگی. پازل‌ها را ببینید.
| بازی | سن پیشنهادی نوه | نقش پدربزرگ و مادربزرگ |
|---|---|---|
| گل یا پوچ | حدود ۵ سال به بالا | یاد دادن قانون قدیمی |
| قصه نیمه‌تمام | ۴ سال به بالا | قصه‌گو و شنونده |
| منچ و مار و پله | خردسال تا نوجوان | همبازی و داور |
| بلاک آس | ۷ سال به بالا (طبق متل) | رقیب جدی |
| لگو و پازل | بسته به اندازه و قطعه | همکار در ساختن |
نکته‌هایی برای بازی شیرین‌تر با نوه
- انتخاب نوبتی: یک بار نوه بازی را انتخاب کند و یک بار پدربزرگ یا مادربزرگ؛ این‌طوری هر دو طرف بازی‌های تازه یاد می‌گیرند.
- قانون منعطف: برای کوچک‌ترها قانون را ساده کنید و برای بزرگ‌ترها زمان بیشتر بگذارید.
- نوبت معلمی: هر کس بازی خودش را به دیگری یاد بدهد؛ نوه یک بازی کارتی امروزی، مادربزرگ یک بازی قدیمی.
- راحتی بزرگ‌ترها: بازی را روی میز انجام دهید، نه روی زمین؛ برای خیلی از سالمندان نشستن روی زمین سخت است.
- کارت و قطعه خوانا: اگر بینایی بزرگ‌ترها ضعیف‌تر است، بازی‌هایی با قطعه درشت و رنگ‌های روشن انتخاب کنید.
- برد را جدی نگیرید: لازم نیست بزرگ‌ترها همیشه عمداً ببازند؛ اما برد و باخت نباید فضای شاد را خراب کند.
- لحظه‌ها را ثبت کنید: یک عکس یادگاری یا دفترچه امتیاز خانوادگی، خاطره‌ای ماندگار می‌سازد.
برای ایده‌های دورهمی‌های بزرگ‌تر، مطلب بازی‌های گروهی برای سالمندان را هم ببینید.
سوالات متداول
بهترین بازی برای پدربزرگ و نوه چیست؟
بازی‌ای که هر دو از آن لذت ببرند. بازی‌های قدیمی مثل گل یا پوچ، قصه‌گویی و بازی‌های آماده ساده مثل منچ، اونو و بلاک آس گزینه‌های خوبی‌اند.
اگر نوه فقط بازی موبایلی دوست داشته باشد چه کنیم؟
از علاقه او شروع کنید؛ بگذارید بازی‌اش را به شما نشان دهد و بعد یک بازی رودررو پیشنهاد دهید. AAP هم تأکید می‌کند بازی و تعامل رودررو برای یادگیری کودکان ارزشمندتر از رسانه دیجیتال است.
بازی با نوه خردسال چطور باشد؟
بازی‌های کوتاه، ساده و بدون قانون پیچیده؛ مثل قصه‌گویی، ساختن با قطعه‌های درشت و بازی‌های شانسی مثل مار و پله. به هشدارهای سنی روی بسته‌بندی، مخصوصاً درباره قطعه‌های ریز، توجه کنید.
اگر پدربزرگ یا مادربزرگ زود خسته شوند چه؟
بازی‌های کوتاه و نشسته انتخاب کنید و قبل از خستگی بازی را تمام کنید. بهتر است چند بار کوتاه بازی کنید تا یک بار طولانی.
جمع‌بندی
بازی با نوه یکی از شیرین‌ترین سرگرمی‌های دوران سالمندی است و برای بچه‌ها هم فرصتی برای یادگیری، صبر و ارتباط. ترکیبی از بازی‌های قدیمی مثل گل یا پوچ و قصه‌گویی با بازی‌های امروزی مثل بلاک آس، اونو و لگو، هر دو نسل را کنار هم می‌نشاند. برای مطالب بیشتر به سرگرمیا سر بزنید.
