سبد خرید شما خالی است 
بازی آموزشی پیش دبستانی؛ ۶ بازی خانگی برای آمادگی کلاس اول
سال آخر قبل از مدرسه برای خیلی از خانواده‌ها پر از سؤال است: بچه‌ام برای کلاس اول آماده است؟ باید حروف را یاد بگیرد؟ شمردن کافی است؟ خبر خوب این است که بخش مهمی از «آمادگی کلاس اول» با همان چیزی ساخته می‌شود که بچه‌ها عاشقش هستند: بازی. در این مطلب، بازی آموزشی پیش دبستانی را از زاویه والدین بررسی می‌کنیم: بچه‌ها در این سن معمولاً چه مهارت‌هایی را تمرین می‌کنند، چند بازی پیش دبستانی در خانه بدون وسیله که می‌شود همین امشب انجام داد، چه بازی‌های آماده‌ای می‌توانند کمک کنند و چطور بازی کنیم که به‌جای فشار، لذت بماند.
این مطلب بخشی از راهنمای بازی‌های آموزشی دبستان؛ راهنمای پایه‌به‌پایه است. بازی‌ها جایگزین آموزش مهد و پیش‌دبستانی نیستند؛ تمرین شاد و کوتاهی در کنار آن هستند.
چرا بازی برای آمادگی کلاس اول مهم است؟
آکادمی اطفال آمریکا (AAP) در گزارش «قدرت بازی» توضیح می‌دهد که بازی و یادگیری به‌هم گره خورده‌اند و بازی به رشد مهارت‌هایی مثل خودکنترلی، تمرکز و حل مسئله کمک می‌کند؛ مهارت‌هایی که این گزارش آن‌ها را پایه آمادگی برای مدرسه و موفقیت تحصیلی می‌داند. به زبان ساده: بچه‌ای که در بازی نوبتش را صبر می‌کند، قانون را به یاد می‌آورد و برای برد برنامه می‌ریزد، همان مهارت‌هایی را تمرین می‌کند که سر کلاس هم لازم دارد.
همین گزارش تأکید می‌کند که آمادگی مدرسه فقط «حروف و اعداد» نیست؛ مهارت‌های اجتماعی ـ هیجانی و توجه هم بخش مهمی از آن است. برای همین، در بازی‌های این مطلب هم حرف و عدد داریم و هم نوبت، قانون، گوش دادن و قصه.
بچه‌های پیش‌دبستانی معمولاً چه چیزهایی یاد می‌گیرند؟
برنامه دوره پیش‌دبستانی بیشتر بر پایه بازی و فعالیت است و هر کودک با سرعت خودش پیش می‌رود. برای اینکه تصویر روشنی داشته باشید، بد نیست نگاهی به نشانه‌های رشد ۵ سالگی بیندازیم که مرکز کنترل و پیشگیری بیماری آمریکا (CDC) فهرست کرده است. طبق این فهرست، بسیاری از بچه‌ها تا ۵ سالگی:
- تا ۱۰ می‌شمارند و وقتی به عددهای ۱ تا ۵ اشاره می‌کنید، بعضی را نام می‌برند؛
- بعضی حروف را وقتی نشان می‌دهید می‌شناسند و چند حرف از اسم خودشان را می‌نویسند؛
- قافیه‌های ساده را به کار می‌برند یا تشخیص می‌دهند؛
- قصه‌ای با دست‌کم دو اتفاق تعریف می‌کنند و به سؤال‌های ساده درباره قصه جواب می‌دهند؛
- در بازی با بچه‌های دیگر قانون را رعایت می‌کنند یا نوبت می‌گیرند؛
- در فعالیت‌هایی مثل قصه‌خوانی یا کاردستی ۵ تا ۱۰ دقیقه توجه می‌کنند.
این‌ها «امتحان» نیستند؛ فقط نشان می‌دهند بازی‌ها روی چه مهارت‌هایی می‌توانند تمرکز کنند. اگر کودکتان در بعضی از این موارد جلوتر یا عقب‌تر است، کاملاً طبیعی است و اگر نگرانی جدی دارید، بهترین مسیر صحبت با مربی و پزشک کودک است.
بازی پیش دبستانی در خانه؛ ۶ بازی بدون وسیله
این بازی‌ها به وسیله خاصی نیاز ندارند و در آشپزخانه، ماشین یا موقع خواب هم انجام می‌شوند. هر بار یکی دو تا کافی است.
۱. شکار صدا
هدف: شنیدن صدای اول کلمه‌ها (پایه خواندن)
روش اجرا:
- یک صدا انتخاب کنید، مثلاً «ب».
- با هم در خانه چیزهایی پیدا کنید که با این صدا شروع می‌شوند: بشقاب، بالش، بادکنک روی عکس کتاب.
- هر چیز را بلند و کشیده بگویید: «بـــ ـشقاب».
- دفعه بعد نوبت کودک است که صدا را انتخاب کند.
سن پیشنهادی: ۵ تا ۶ سال — مدت: ۵ تا ۱۰ دقیقه
۲. قافیه‌بازی
هدف: تمرین گوش دادن به صداها و هم‌قافیه‌ها
روش اجرا:
- یک کلمه ساده بگویید، مثلاً «توپ».
- کودک کلمه‌ای پیدا کند که آخرش شبیه است، مثل «چوب» یا «خوب».
- کلمه‌های بی‌معنی خنده‌دار هم قبول است؛ مهم شنیدن صداست.
- کم‌کم یک شعر دوخطی کوتاه با هم بسازید.
سن پیشنهادی: ۵ تا ۶ سال — مدت: ۵ دقیقه
۳. قدم‌شماری
هدف: شمردن به ترتیب و ارتباط عدد با مقدار
روش اجرا:
- موقع بالا رفتن از پله یا راه رفتن تا در، قدم‌ها را بلند بشمارید.
- بپرسید: «فکر می‌کنی تا آشپزخانه چند قدم است؟»
- بشمارید و ببینید حدسش چقدر نزدیک بود.
- نسخه سخت‌تر: از ۱۰ به عقب بشمارید.
سن پیشنهادی: ۴ تا ۶ سال — مدت: ۵ دقیقه
۴. کارآگاه شکل‌ها
هدف: شناخت شکل‌ها و دقت دیداری
روش اجرا:
- یک شکل را اعلام کنید: دایره.
- کودک در خانه چیزهای دایره‌ای پیدا کند: ساعت، بشقاب، دکمه.
- برای هر کدام بگوید بزرگ است یا کوچک.
- شکل بعدی را او اعلام کند.
سن پیشنهادی: ۴ تا ۶ سال — مدت: ۱۰ دقیقه
۵. قصه سه‌تکه
هدف: ترتیب اتفاق‌ها، دایره واژگان و گوش دادن
روش اجرا:
- یک قصه خیلی کوتاه با سه اتفاق تعریف کنید: «گربه گرسنه بود، رفت آشپزخانه، شیر پیدا کرد».
- از کودک بخواهید قصه را به ترتیب دوباره بگوید.
- بپرسید: «اول چه شد؟ آخرش چه شد؟»
- حالا او یک قصه سه‌تکه بسازد و شما تکرار کنید.
سن پیشنهادی: ۵ تا ۶ سال — مدت: ۱۰ دقیقه
۶. مجسمه و حرکت
هدف: گوش دادن به دستور، صبر و خودکنترلی
روش اجرا:
- قرار بگذارید با گفتن «حرکت» راه بروید یا برقصید و با «مجسمه» بی‌حرکت بمانید.
- چند دور ساده بازی کنید.
- بعد قانون را برعکس کنید: «مجسمه» یعنی حرکت!
- اجازه دهید کودک هم فرمان بدهد.
سن پیشنهادی: ۴ تا ۶ سال — مدت: ۵ تا ۱۰ دقیقه
اگر کودکتان از بازی‌های حافظه لذت می‌برد، ایده‌های بیشتری در مطلب بازی‌های تقویت حافظه کودکان هست و برای تمرین توجه هم بازی‌های تقویت تمرکز کودک را ببینید.
بازی‌های آماده که می‌توانند کمک کنند
کنار بازی‌های بدون وسیله، چند نوع بازی آماده هم برای این سن مفید است. موقع انتخاب، به برچسب سنی روی جعبه توجه کنید و بازی‌ای را انتخاب کنید که قانونش در یکی دو دقیقه توضیح داده شود.
| نوع بازی | چه چیزی تمرین می‌شود | نکته انتخاب |
|---|---|---|
| پازل | دقت دیداری، صبر، شکل و رنگ | با تعداد قطعه کم شروع کنید و کم‌کم بیشتر کنید |
| کارت‌های حافظه (جفت‌ها) | حافظه دیداری و نوبت گرفتن | اول با چند جفت بازی کنید |
| بازی‌های ساده با تاس | شمردن، شناخت عدد، رعایت قانون | تاس با نقطه‌های درشت برای شمردن مناسب است |
| بلوک و لگوی درشت | ساختن، الگو، مهارت دست | قطعه‌های مناسب سن و بدون قطعات ریز |
| بازی‌های گروهی کوتاه | صبر، برد و باخت، کار گروهی | بازی‌هایی که زیر ۱۵ دقیقه تمام شوند |
برای دیدن گزینه‌ها بر اساس سن و پایه، صفحه بازی‌های ۳ تا ۵ سال، پازل کودک و بازی‌های مناسب کلاس اول دسته‌بندی شده‌اند. درباره فایده ساختنی‌ها هم مطلب فواید لگو برای کودکان خواندنی است.
[sg-products cat="by-age/age-3-5" limit="4" title="بازی‌های مناسب ۳ تا ۵ سال"]
چطور بازی کنیم که نتیجه بدهد؟
- کوتاه و منظم: ۱۰ تا ۱۵ دقیقه چند بار در هفته بهتر از یک جلسه طولانی است. قبل از اینکه کودک خسته شود، بازی را تمام کنید.
- از علاقه‌اش شروع کنید: اگر عاشق ماشین است، «شکار صدا» را با اسم ماشین‌ها بازی کنید.
- تلاش را تحسین کنید: «چه خوب گوش دادی» اثر بهتری از «آفرین، درست گفتی» دارد.
- بدون مقایسه: بچه را با خواهر و برادر یا همسالان مقایسه نکنید؛ هر کودک سرعت خودش را دارد.
- بازی را بازی نگه دارید: اگر حالت امتحان پیدا کرد، نقش‌ها را عوض کنید و بگذارید او از شما سؤال بپرسد.
- با مربی هماهنگ باشید: بپرسید در مهد یا پیش‌دبستانی روی چه چیزی کار می‌کنند تا بازی‌های خانه همان را تمرین کنند.
- صفحه‌نمایش را جایگزین نکنید: CDC هم برای این سن بازی‌های قافیه، بازی‌های ساده رومیزی و کارتی و بازی‌های حافظه و توجه را پیشنهاد می‌کند و یادآوری می‌کند که زمان صفحه‌نمایش جزو این فعالیت‌ها حساب نمی‌شود.
سوالات متداول
بازی آموزشی پیش دبستانی را از چه سنی شروع کنیم؟
بازی‌های ساده صدا، شمردن و شکل را می‌شود از ۴ سالگی شروع کرد و در سال پیش‌دبستانی کمی سخت‌ترشان کرد. ملاک اصلی علاقه و آمادگی خود کودک است، نه عدد سن.
برای آمادگی کلاس اول، کودک باید حروف را بلد باشد؟
لازم نیست قبل از مدرسه خواندن را کامل یاد بگیرد. شنیدن صداها، شناختن چند حرف (مثلاً حروف اسم خودش)، گوش دادن به قصه و رعایت نوبت پایه‌های خیلی مفیدی هستند که با بازی تمرین می‌شوند.
بازی پیش دبستانی در کلاس یا حیاط هم کاربرد دارد؟
بله. «مجسمه و حرکت»، «قدم‌شماری» و «شکار صدا» برای گروه و حیاط هم مناسب‌اند؛ فقط قانون را ساده نگه دارید و نوبت‌ها را کوتاه کنید.
اگر کودک حوصله بازی آموزشی ندارد چه کنیم؟
بازی را کوتاه‌تر کنید، موضوع را به علاقه‌اش گره بزنید و اجباری در کار نباشد. گاهی همان بازی آزاد با بلوک یا عروسک هم مهارت‌های زیادی را تمرین می‌دهد.
کی باید نگران باشیم؟
اگر احساس می‌کنید کودک در مهارت‌های هم‌سن‌هایش فاصله زیادی دارد یا مهارتی را که بلد بود از دست داده، با پزشک کودک یا مربی‌اش صحبت کنید. CDC هم همین را به والدین توصیه می‌کند.
جمع‌بندی
آمادگی کلاس اول با چند بازی کوتاه و شاد در خانه شروع می‌شود: شکار صدا و قافیه برای گوش دادن، قدم‌شماری برای عدد، کارآگاه شکل‌ها برای دقت، قصه سه‌تکه برای زبان و مجسمه و حرکت برای خودکنترلی. اگر بازی‌ها کوتاه، منظم و بدون مقایسه باشند، کودک با حس خوب به سمت مدرسه می‌رود. برای ایده‌های بیشتر در پایه‌های بعد، راهنمای پایه‌به‌پایه را دنبال کنید و برای مطالب دیگر به سرگرمیا سر بزنید.
