بازی اتللو؛ آموزش قوانین رسمی و استراتژی پایه برای مبتدیها
بازی اتللو را میشود در یک دقیقه یاد گرفت: مهرهات را طوری بگذار که مهرههای حریف بین دو مهرهی تو گیر بیفتند و برشان گردان. اما کافی است چند دست بازی کنید تا بفهمید چرا آدمها سالها روی همین صفحهی سادهی ۸ در ۸ وقت میگذارند. در اتللو ورق واقعاً برمیگردد؛ کسی که وسط بازی صفحه را سیاه کرده، ممکن است در چند حرکت آخر همه چیز را ببازد.
این راهنما قوانین رسمی اتللو را طبق فدراسیون جهانی اتللو توضیح میدهد و بعد سراغ استراتژی پایه میرود: چرا گوشهها مهماند، کدام خانهها خطرناکاند و چرا گاهی مهرهی کمتر یعنی موقعیت بهتر. اگر تازه شروع کردهاید، همین چند اصل کافی است تا بازیتان یک پله بالاتر برود.
اتللو چیست و از کجا آمده؟
اتللو یک بازی فکری انتزاعی دونفره است. به نوشتهی ویکیپدیا، ریشهاش به بازی «ریورسی» برمیگردد که در سال ۱۸۸۳ در انگلستان ساخته شد. نسخهی امروزی با نام اتللو را گورو هاسگاوا در ژاپن ثبت کرد و از سال ۱۹۷۳ به شکل گسترده وارد بازار شد. اسمش هم اشارهای به نمایشنامهی «اتللو»ی شکسپیر و کشمکش شخصیتهای سیاه و سفید آن است.
فرق اصلی اتللو و ریورسی در شروع بازی است: در اتللو چهار مهرهی اول از قبل در وسط صفحه چیده شدهاند. اگر بازیهای دونفره را دوست دارید، فهرست بهترین بازیهای دونفره را هم ببینید؛ اتللو یکی از کلاسیکترین گزینههای همین دسته است.
وسایل بازی
طبق قوانین رسمی، اتللو اینها را لازم دارد:
- یک صفحه با ۸ ردیف و ۸ ستون، یعنی ۶۴ خانه
- ۶۴ مهرهی یکسان که یک طرفشان سیاه (تیره) و طرف دیگر سفید (روشن) است
- دو بازیکن؛ هر کدام ۳۲ مهره برمیدارد و یک رنگ را انتخاب میکند
مهرهها مال هیچکس نیستند؛ رنگی که رو به بالاست صاحب مهره را مشخص میکند. همین است که بازی را اینقدر پرنوسان میکند.
چیدمان اول
بازی با چهار مهره در چهار خانهی وسط صفحه شروع میشود: دو مهرهی سفید و دو مهرهی سیاه، طوری که مهرههای همرنگ روی یک قطر باشند. یعنی اگر از بالا نگاه کنید، وسط صفحه یک مربع کوچک شطرنجی سیاه و سفید میبینید. طبق قانون رسمی، همیشه سیاه حرکت اول را انجام میدهد.
قانون حرکت: محاصره کن و برگردان
در هر نوبت یک مهره با رنگ خودتان رو به بالا در یک خانهی خالی میگذارید. اما هر خانهای مجاز نیست. حرکت فقط وقتی قانونی است که دستکم یک مهرهی حریف را محاصره کند؛ یعنی یک یا چند مهرهی حریف در یک خط مستقیم، بین مهرهای که الان میگذارید و یکی از مهرههای قبلی خودتان قرار بگیرند.
- خط میتواند افقی، عمودی یا مورب باشد.
- همهی مهرههای محاصرهشده برگردانده میشوند، حتی اگر برگرداندنشان به نفع شما نباشد.
- یک حرکت میتواند همزمان در چند جهت مهره برگرداند.
- نمیشود از روی مهرهی خودتان پرید؛ محاصره باید پیوسته باشد.
- مهرهای که گذاشته شد هیچوقت جابهجا نمیشود؛ فقط ممکن است رنگش برگردد.
یک مثال ساده: در یک ردیف، از چپ به راست، مهرهی سیاه شما، بعد دو مهرهی سفید و بعد یک خانهی خالی است. اگر در آن خانهی خالی مهرهی سیاه بگذارید، دو مهرهی سفید وسط محاصره شدهاند و سیاه میشوند.

پاس دادن، پایان بازی و برنده
اگر هیچ حرکت قانونی نداشته باشید، نوبتتان میسوزد و حریف دوباره بازی میکند. اما اگر حتی یک حرکت قانونی داشته باشید، حق ندارید پاس بدهید. این قانون گاهی بازیکن را مجبور میکند حرکتی بکند که دوست ندارد.
بازی وقتی تمام میشود که هیچکدام از دو بازیکن حرکت قانونی نداشته باشند. این معمولاً با پر شدن صفحه اتفاق میافتد، ولی ممکن است زودتر هم تمام شود. در پایان مهرهها شمرده میشوند و کسی که مهرههای بیشتری با رنگ خودش رو به بالا دارد، برنده است.
| موقعیت | چه اتفاقی میافتد |
|---|---|
| حرکت قانونی دارید | باید بازی کنید، پاس ممنوع است |
| حرکت قانونی ندارید | نوبت به حریف میرسد |
| هیچکدام حرکت ندارید | بازی تمام میشود |
| شمارش پایانی | مهرهی بیشتر یعنی برد |
استراتژی پایه: گوشهها پادشاه صفحهاند
مهمترین درس اتللو این است: مهرهای که در گوشه بنشیند، هیچوقت برگردانده نمیشود. چون هیچ خانهای پشت آن نیست که بشود محاصرهاش کرد. هر گوشه میتواند پایهی یک ردیف کامل از مهرههای ثابت شود.
خانههای خطرناک کنار گوشه
نتیجهی منطقی قانون بالا این است که خانههای چسبیده به گوشه، بهخصوص خانهی مورب کنار گوشه، اغلب خطرناکاند. اگر آنجا مهره بگذارید، معمولاً راه گوشه را برای حریف باز کردهاید. تا وقتی گوشه خالی است، از این خانهها دوری کنید، مگر اینکه دلیل محکمی داشته باشید.
لبهها، ولی با احتیاط
خانههای لبهی صفحه سختتر از وسط برگردانده میشوند، چون فقط از دو طرف قابل محاصرهاند. اما لبهی نیمهکاره ممکن است تله باشد؛ قبل از گذاشتن مهره در لبه، ببینید آیا حریف با یک حرکت میتواند کل آن را بگیرد یا نه.
چرا مهرهی کمتر گاهی بهتر است؟
این بخش برای بیشتر تازهکارها عجیب است. وسوسهی اول این است که در هر نوبت بیشترین مهره را برگردانید. اما به نوشتهی ویکیپدیا که از مجلهی «گیمز» نقل کرده، بهترین استراتژی معمولاً این است که در دوسوم اول بازی تا جای ممکن مهرههای کمتری از حریف برگردانید تا گزینههای او محدود شود.
منطقش ساده است: هر چه مهرههای شما بیشتر باشد، حریف هدفهای بیشتری برای محاصره دارد و حرکتهای قانونی بیشتری پیدا میکند. اما اگر شما مهرههای کمتر ولی در جای امن داشته باشید، ممکن است حریف مجبور شود حرکت بدی بکند؛ مثلاً در خانهی کنار گوشه مهره بگذارد. به این ایده «تحرک» میگویند.
فرض کنید وسط بازی صفحهی شما پر از مهرهی سفید حریف است و فقط هشت مهرهی سیاه دارید، ولی حریف فقط دو حرکت قانونی دارد که هر دو گوشه را به شما میدهد. این همان موقعیتی است که بازیکن باتجربه دنبالش است.
چند اشتباه رایج مبتدیها
- حرص برگرداندن: حرکت پرمهره همیشه بهترین حرکت نیست.
- بیتوجهی به گوشهها: هر حرکتی که گوشه را به حریف بدهد، باید دوبار فکر شود.
- دیوار ساختن: ردیف بلندی از مهرههای شما در لبهی گروه، به حریف حرکتهای زیادی میدهد.
- فراموش کردن جهتهای مورب: قبل از حرکت هر هشت جهت را نگاه کنید.
اتللو برای بچههای مدرسهای هم تمرین خوبی برای پیشبینی چند حرکت بعد است. ایدههای مشابه را در بازیهای منطقی برای دورهی متوسطه پیدا میکنید. اگر هم دنبال بازی دونفرهای برای پدربزرگ و مادربزرگها هستید، اتللو در بازیهای دونفره برای سالمندان هم جای خوبی دارد.
اتللو ۶ در ۶ یا ۸ در ۸؟
قوانین رسمی برای صفحهی ۸ در ۸ است. صفحهی ۶ در ۶ همان قوانین را دارد ولی بازی کوتاهتر و جمعوجورتر میشود. به نوشتهی ویکیپدیا، اتللو روی صفحهی ۶ در ۶ از نظر ریاضی حل شده و با بازی بینقص، نفر دوم برنده است. این نکته برای بازی خانگی اهمیت چندانی ندارد، ولی نشان میدهد صفحهی کوچکتر چقدر سادهتر است.
پیشنهاد عملی: برای بچههای کوچکتر یا آموزش اولیه، صفحهی ۶ در ۶ شروع خوبی است. وقتی قانون محاصره و اهمیت گوشهها جا افتاد، سراغ ۸ در ۸ بروید.
اتللو در سرگرمیا
در سرگرمیا اتللوی کلاسیک ۸ در ۸ برای بازی با قوانین رسمی هست و برای شروع با بچهها، اتللو ۶ در ۶ هم وجود دارد. یک نسخهی دیگر از اتللو هم هست که مشخصاتش را در صفحهی خودش میبینید. بازیهای فکری دیگر را هم در دستهی بازیهای فکری پیدا میکنید.
[sg-products slugs="othello-8x8" layout="feature" kicker="معرفی بازی" points="۲ نفر|صفحهی ۸ در ۸|۶۴ مهرهی دورنگ" desc="اتللوی کلاسیک برای دو نفر؛ محاصره و برگرداندن مهرههای حریف روی صفحهی ۸ در ۸."]
چند سؤال پرتکرار
فرق اتللو و ریورسی چیست؟
هر دو یک ایده دارند. در اتللو چهار مهرهی اول از قبل در وسط صفحه چیده شده و همیشه سیاه شروع میکند؛ ریورسی قدیمیتر است و در نسخههای اولیهاش بازیکنان خودشان مهرههای اول را میچیدند.
آیا میشود پاس داد؟
فقط وقتی هیچ حرکت قانونی ندارید. اگر حتی یک حرکت ممکن باشد، باید بازی کنید.
حرف آخر
اتللو با یک قانون ساده بازی میشود: محاصره کن و برگردان. اما سه اصل پایه، یعنی ارزش گوشهها، دوری از خانههای کنار گوشه و اهمیت محدود کردن حرکتهای حریف، آن را به بازیای تبدیل میکند که با هر دست عمیقتر میشود. با همین سه اصل شروع کنید و ببینید بازیتان چطور تغییر میکند.
برای پیدا کردن بازیهای فکری و دونفرهی دیگر، سری به مجله و فروشگاه سرگرمیا بزنید.
سبد خرید شما خالی است