سبد خرید شما خالی است 
بازی آموزش تقسیم برای کلاس چهارم؛ ۸ بازی خانگی برای ضرب و تقسیم
تقسیم برای خیلی از بچه‌ها اولین جایی است که ریاضی «سخت» به نظر می‌رسد. تا دیروز جمع و تفریق و جدول ضرب بود و حالا باید بفهمند بخش کردن یعنی چه، باقیمانده از کجا می‌آید و چرا تقسیم برعکس ضرب است. اگر فرزندتان در کلاس چهارم با تقسیم کلنجار می‌رود، یا میخواهید قبل از اینکه سختی شروع شود پایه‌اش را محکم کنید، بازی یکی از بهترین راه‌هاست.
در این راهنما ۸ بازی آموزش تقسیم خانگی آورده‌ایم که با وسایل ساده مثل حبوبات، کارت، تاس و چند ظرف انجام می‌شوند. هدف این بازی‌ها جایگزین کردن کلاس و تکلیف نیست؛ تمرینی شاد و کوتاه در کنار مدرسه‌اند تا بچه‌ها با مفهوم تقسیم راحت‌تر شوند. این مطلب بخشی از راهنمای بازی‌های آموزشی پایه‌به‌پایه است.
در کلاس چهارم بچه‌ها درباره ضرب و تقسیم چه یاد می‌گیرند؟
محتوای دقیق کتاب ریاضی هر پایه را باید از کتاب درسی و معلم فرزندتان بپرسید. به‌طور کلی، در سال‌های میانی دبستان بچه‌ها معمولاً از ضرب و تقسیم یک‌رقمی به سمت ضرب و تقسیم عددهای بزرگ‌تر و تقسیم با باقیمانده می‌روند. برای مثال، سایت Understood در مطلب مهارت‌های ریاضی در سنین مختلف که بر اساس نظام آموزشی آمریکا نوشته شده، برای کلاس سوم «ضرب و تقسیم با کمک خانواده اعداد» و برای کلاس چهارم و پنجم شروع ضرب دو و سه‌رقمی و «تقسیم طولانی با باقیمانده یا بدون باقیمانده» را ذکر می‌کند. ترتیب و زمان این مباحث در کتاب‌های درسی ایران ممکن است فرق کند.
آنچه در همه نظام‌ها مشترک است، چند مهارت پایه است که بازی می‌تواند تمرینشان را لذت‌بخش‌تر کند:
- تقسیم یعنی بخش مساوی: فهمیدن اینکه ۱۲ تقسیم بر ۳ یعنی ۱۲ چیز را بین ۳ نفر مساوی پخش کنیم، یا ببینیم در ۱۲ چند دسته سه‌تایی هست.
- رابطه ضرب و تقسیم (خانواده اعداد): اگر ۳ × ۴ = ۱۲ است، پس ۱۲ ÷ ۳ = ۴ و ۱۲ ÷ ۴ = ۳ هم هست. تسلط بر جدول ضرب پایه این مهارت است؛ اگر هنوز جدول ضرب محکم نیست، بازی‌های جدول ضرب برای بچه‌ها را ببینید.
- باقیمانده: وقتی ۱۳ را بین ۳ نفر پخش می‌کنیم، به هر نفر ۴ تا می‌رسد و ۱ تا می‌ماند.
- تخمین: قبل از حساب دقیق، حدس بزنند جواب حدوداً چقدر است تا بتوانند جواب‌شان را کنترل کنند.
۸ بازی آموزش تقسیم در خانه
هر بازی را ۱۰ تا ۱۵ دقیقه انجام دهید و از عددهای کوچک شروع کنید. لازم نیست همه را در یک هفته امتحان کنید؛ یکی دو بازی که فرزندتان دوست دارد کافی است.
۱. مهمانی پخش کردن
هدف: فهمیدن تقسیم به‌عنوان بخش مساوی. وسیله: یک مشت حبوبات یا دکمه و چند بشقاب کوچک.
- تعدادی حبوبات بشمارید (مثلاً ۱۸ تا) و بگویید امشب ۳ مهمان داریم.
- کودک حبوبات را یکی‌یکی بین بشقاب‌ها پخش کند تا تمام شود.
- بپرسید به هر مهمان چند تا رسید و جمله تقسیم را بنویسد: ۱۸ ÷ ۳ = ۶.
- تعداد مهمان‌ها را عوض کنید و دوباره امتحان کنید.
مدت: حدود ۱۰ دقیقه — مناسب شروع مبحث تقسیم.
۲. شکار باقیمانده
هدف: آشنایی با باقیمانده. همان بازی قبلی است، ولی عددی انتخاب کنید که بخش‌پذیر نباشد (مثلاً ۱۷ حبوب بین ۳ بشقاب). حبوبی که اضافه می‌ماند «باقیمانده» است. یک قانون بامزه بگذارید: باقیمانده‌ها مال «بانک» است و هر کس در پایان بازی بانک بیشتری جمع کرده باشد، برنده است. کودک باید هر بار تقسیم را با باقیمانده بنویسد (۱۷ ÷ ۳ = ۵ و باقیمانده ۲).
۳. مثلث خانواده اعداد
هدف: دیدن رابطه ضرب و تقسیم. روی کاغذ یک مثلث بکشید؛ عدد بزرگ (حاصل‌ضرب) را بالا و دو عدد دیگر را در گوشه‌های پایین بنویسید. یک عدد را بپوشانید و کودک باید آن را پیدا کند و هر چهار جمله خانواده را بنویسد (دو ضرب و دو تقسیم). کارت‌های مثلثی را می‌شود ساخت و مثل بازی کارتی دست‌به‌دست کرد.
۴. تاس تقسیم
هدف: سرعت در تقسیم‌های پایه. وسیله: دو تاس. دو تاس را بیندازید و حاصل‌ضرب آن‌ها را بگویید؛ مثلاً ۴ و ۶ یعنی ۲۴. حالا کودک باید بگوید ۲۴ تقسیم بر ۴ و ۲۴ تقسیم بر ۶ چند می‌شود. هر جواب درست یک امتیاز دارد. نوبتی بازی کنید تا شما هم گاهی «اشتباه» کنید و کودک خطای شما را پیدا کند.
۵. کیک و پیتزای واقعی
هدف: وصل کردن تقسیم به زندگی روزمره. هر بار که در خانه کیک، پیتزا یا میوه‌ای بین اعضای خانواده تقسیم می‌شود، کار را به کودک بسپارید: چند تکه داریم؟ چند نفریم؟ به هر نفر چند تکه می‌رسد؟ چیزی اضافه می‌ماند؟ این بازی کوتاه‌ترین و طبیعی‌ترین تمرین تقسیم است.
۶. فروشگاه خانگی
هدف: تقسیم در مسئله‌های کلامی. با چند خوراکی یا اسباب‌بازی یک فروشگاه کوچک درست کنید و برچسب قیمت (با عددهای ساده و پول بازی) بزنید. سوال‌ها از این جنس باشند: «یک بسته ۶تایی مداد این‌قدر است؛ هر مداد چند می‌شود؟» یا «با این پول چند تا از این کارت‌ها می‌شود خرید؟». نقش فروشنده و خریدار را عوض کنید.
۷. بینگوی تقسیم
هدف: مرور جواب‌های تقسیم‌های پایه. برای هر بازیکن یک جدول ۳ در ۳ از جواب‌ها (عددهای ۱ تا ۱۰) بکشید. شما یک تقسیم می‌خوانید (مثلاً ۳۵ ÷ ۷) و هر کس جوابش را در جدول دارد، علامت می‌زند. اولین کسی که یک ردیف کامل کرد، «بینگو» می‌گوید. این بازی برای چند بچه یا کل خانواده مناسب است.
۸. تخمین بزن، بعد حساب کن
هدف: تقویت تخمین قبل از تقسیم‌های بزرگ‌تر. یک تقسیم دورقمی بگویید (مثلاً ۸۴ ÷ ۴) و هر نفر قبل از حساب کردن، حدس بزند جواب نزدیک چه عددی است. بعد با هم حساب کنید. نزدیک‌ترین تخمین امتیاز می‌گیرد. این بازی کمک می‌کند کودک بفهمد جوابش منطقی است یا نه.
بازی‌های آماده که می‌توانند کمک کنند
کنار بازی‌های خانگی، بعضی بازی‌های کارتی و فکری هم تمرین عددی یا منطق را به بازی تبدیل می‌کنند. «عددچین تقسیم» از بازیتا مجموعه کارتی است که طبق صفحه محصول، برای آشنایی با مفهوم تقسیم و تساوی طراحی شده و به‌صورت تک‌نفره هم بازی می‌شود. بازی‌های فکری مثل بلوکوس یا کلور دایس هم برنامه‌ریزی و محاسبه ذهنی را در قالب رقابت خانوادگی تمرین می‌دهند. فهرست بازی‌های مناسب این سن را در صفحه بازی‌های کلاس چهارم می‌بینید.
[sg-products slugs="bazita-adadchin-taghsim, clever-dice-game, blokus-board-game, advanced-dooz-strategy-game" title="بازی‌های فکری مناسب کلاس چهارم"]
چطور بازی کنیم که نتیجه بدهد؟
- کوتاه و منظم: سه یا چهار جلسه ۱۰ تا ۱۵ دقیقه‌ای در هفته از یک جلسه طولانی آخر هفته بهتر است.
- از وسیله به عدد: اول با حبوبات و بشقاب، بعد با نقاشی و در آخر فقط با عدد کار کنید. اگر کودک گیر کرد، دوباره سراغ وسیله بروید.
- از علایق کودک شروع کنید: اگر عاشق فوتبال است، بازیکن‌ها را بین تیم‌ها پخش کنید؛ اگر لگو دوست دارد، آجرها را دسته‌بندی کنید.
- تلاش را تحسین کنید: به‌جای «آفرین که درست گفتی» بگویید «دیدم چطور دسته‌ها را شمردی و جواب را چک کردی».
- بدون مقایسه: فرزندتان را با همکلاسی‌ها یا خواهر و برادرش مقایسه نکنید؛ هر کودک با سرعت خودش پیش می‌رود.
- با معلم هماهنگ باشید: بپرسید کلاس الان کدام بخش تقسیم را کار می‌کند و روشی که معلم یاد می‌دهد چیست تا در خانه روش متفاوتی باعث سردرگمی نشود.
طبق خلاصه HealthyChildren از گزارش آکادمی اطفال آمریکا، بازی به بچه‌ها در یادگیری زبان، ریاضی و مهارت‌های اجتماعی کمک می‌کند. خود گزارش «قدرت بازی» هم در جمع‌بندی‌اش می‌گوید یادگیری با انگیزه درونی و از راه بازی بهتر پیش می‌رود تا با انگیزه‌های بیرونی مثل نمره.
سوالات متداول
آموزش تقسیم با بازی از چه سنی شروع شود؟
مفهوم «پخش کردن مساوی» را می‌شود خیلی زود و با بازی‌های ساده مثل تقسیم خوراکی بین عروسک‌ها شروع کرد. تقسیم نوشتاری معمولاً بعد از آشنایی با ضرب و در سال‌های میانی دبستان آموزش داده می‌شود؛ زمان دقیقش را از کتاب درسی و معلم بپرسید.
بازی ضرب و تقسیم کلاس چهارم باید چه ویژگی‌ای داشته باشد؟
کوتاه باشد، از عددهای کوچک شروع کند، رابطه ضرب و تقسیم را نشان دهد و کمی رقابت یا شانس داشته باشد تا جذاب بماند. بازی‌هایی مثل تاس تقسیم، مثلث خانواده اعداد و بینگوی تقسیم این ویژگی‌ها را دارند.
اگر کودک جدول ضرب را بلد نباشد، می‌تواند تقسیم یاد بگیرد؟
مفهوم تقسیم را با وسیله و پخش کردن می‌تواند یاد بگیرد، ولی برای سرعت در تقسیم نوشتاری به جدول ضرب نیاز دارد. بهتر است هم‌زمان جدول ضرب را با بازی مرور کنید.
باقیمانده را چطور به کودک توضیح دهیم؟
با وسیله واقعی: ۱۳ حبوب را بین ۳ بشقاب پخش کنید و بپرسید چه چیزی باقی ماند. وقتی کودک بارها ببیند که بعضی چیزها مساوی پخش نمی‌شوند، باقیمانده برایش معنی پیدا می‌کند.
دانلود بازی ضرب و تقسیم بهتر است یا بازی خانگی؟
اپلیکیشن‌ها می‌توانند برای مرور مفید باشند، ولی بازی‌های رو در رو با والدین و خواهر و برادرها گفت‌وگو درباره راه‌حل و ارتباط خانوادگی را هم تقویت می‌کنند. ترکیب کوتاه هر دو، با نظارت شما، انتخاب معقولی است.
جمع‌بندی
تقسیم وقتی برای کودک معنا پیدا کند که آن را با دستش لمس کرده باشد: حبوباتی که بین بشقاب‌ها پخش شده، کیکی که بین اعضای خانواده بریده شده یا تاسی که دو عدد تازه به میدان آورده. با بازی‌های کوتاه، منظم و بدون فشار می‌توانید در کنار کلاس، مفهوم تقسیم و باقیمانده را برای فرزندتان ملموس‌تر کنید. مرحله بعد، بازی با کسرها در کلاس‌های پنجم و ششم است. برای بازی‌ها و راهنماهای بیشتر به سرگرمیا سر بزنید.
